Welke soorten steigers er zijn, wie ze mag opbouwen, wat een steigerkaart en keuring inhouden, en welke controle vóór elk gebruik verplicht is. Geschreven voor elke Belgische werkgever en aannemer die op of met een steiger werkt.
De twee meest gebruikte types op Belgische werven hebben elk hun eigen opbouw- en gebruiksregels.
01
Een stilstaande, op de grond of constructie verankerde steiger, opgebouwd uit gestandaardiseerde elementen (staanders, liggers, vloeren, diagonalen). Geschikt voor gevelwerken, ruwbouw en langdurige werken op hoogte. Vraagt verankering aan de constructie, een correcte fundering of voetplaten, en bij afwijkende opbouw een berekening of montageschema. Wordt opgebouwd door een steigerbouwer en vrijgegeven via een steigerkaart.
02
Een lichte, verplaatsbare steiger op wieltjes, ideaal voor kortdurende en wisselende werken binnen of op een effen ondergrond. Mag enkel verplaatst worden zonder personen of los materiaal op de vloer, met geblokkeerde wieltjes tijdens gebruik. De stabiliteit hangt af van stabilisatoren of een voldoende brede basis volgens de montagehandleiding van de fabrikant; de maximale hoogte verschilt binnen en buiten.
Een steiger mag pas in gebruik nadat elke stap doorlopen en aantoonbaar afgesloten is.
Vóór de opbouw bepaalt een risicoanalyse de belasting, de hoogte, de verankering en de ondergrond. Voor standaardsteigers volgt de opbouw de montage-instructies van de fabrikant; bij afwijkende of complexe opbouw is een sterkte- en stabiliteitsberekening of een specifiek montageschema vereist. Dit legt vast hoe de steiger wordt opgebouwd, gebruikt en afgebroken, en welke beschermingsmaatregelen tegen vallen gelden.
De steiger wordt opgebouwd, ingrijpend gewijzigd en afgebroken onder toezicht van een bevoegd persoon, door werknemers die daarvoor een passende opleiding kregen. Tijdens montage en demontage werken zij zelf met collectieve of persoonlijke valbeveiliging, want de randbeveiliging is dan nog niet volledig. Onderdelen worden gecontroleerd op gebreken; beschadigde of niet-passende elementen worden geweerd.
Na de opbouw en na elke ingrijpende wijziging wordt de steiger gecontroleerd door een bevoegd persoon vóór ingebruikname. Het resultaat wordt zichtbaar gemaakt met een steigerkaart (scaffold tag) aan de toegang: groen of 'vrijgegeven' betekent veilig te gebruiken, rood of 'geblokkeerd' betekent verboden. De kaart vermeldt onder meer de datum van controle en wie de steiger vrijgaf.
Een vrijgegeven steiger blijft niet automatisch in orde. Bij langdurig gebruik en na gebeurtenissen die de stabiliteit kunnen aantasten - storm, hevige regen, een aanrijding, vorst of een lange onderbreking - wordt de steiger opnieuw gecontroleerd vóór hij weer gebruikt wordt. Wie de steiger zonder toelating wijzigt (een leuning weghaalt, een vloer verplaatst), maakt de vrijgave ongeldig.
Vallen van hoogte is de belangrijkste oorzaak van ernstige arbeidsongevallen op de werf; de steiger zelf is je eerste collectieve bescherming.
Elk werkplatform vanaf waar gevallen kan worden, moet voorzien zijn van een degelijke randbeveiliging: een leuning op voldoende hoogte, een tussenleuning en een kantplank (schopplank) die voorkomt dat materiaal of voeten van de vloer glijden. Vloeren moeten volledig, vlak en voldoende sterk zijn, zonder gevaarlijke openingen. De toegang naar de verschillende niveaus gebeurt via een ingebouwde trap of een degelijke ladderconstructie binnen de steiger, nooit door langs de buitenzijde te klimmen. Deze collectieve bescherming heeft altijd voorrang op individuele valbeveiliging - meer hierover in onze gids over werken op hoogte.
De gebruiker controleert de steiger bovendien vóór elk gebruik visueel: hangt de geldige steigerkaart op vrijgegeven, zijn alle leuningen, kantplanken en vloeren aanwezig en stevig, staan de wieltjes van een rolsteiger geblokkeerd, en is er geen schade of verzakking? Bij twijfel wordt de steiger niet betreden en wordt de bevoegde persoon of de werfverantwoordelijke verwittigd. Werkt u op een werf met meerdere aannemers, dan stemt de veiligheidscoördinatie het gezamenlijke steigergebruik en de onderlinge afspraken af in het coördinatiedagboek en het veiligheids- en gezondheidsplan.
Een rolsteiger lijkt eenvoudig, maar net daar gaan de meeste ongevallen mis. Volg altijd de montagehandleiding van de fabrikant.
| Onderwerp | Regel in de praktijk |
|---|---|
| Opbouw | Volgens de opbouwhandleiding van de fabrikant, door of onder toezicht van een bevoegd, opgeleid persoon. Geen onderdelen mengen van verschillende systemen. |
| Stabiliteit | Stabilisatoren of een voldoende brede basis plaatsen zoals de handleiding voorschrijft. Nooit gebruiken op een hellende, zachte of oneffen ondergrond zonder maatregelen. |
| Verplaatsen | Enkel handmatig en traag verplaatsen zonder personen, gereedschap of los materiaal op de steiger. Daarna de wieltjes opnieuw blokkeren. |
| Wieltjes | Tijdens het werken altijd vergrendeld (rem op). Een onvergrendelde rolsteiger is een rijdend valgevaar. |
| Toegang | Klimmen langs de binnenzijde via de ingebouwde ladder of trap, nooit langs de buitenkant. Niet op de leuning of kantplank gaan staan. |
| Maximale hoogte | Binnen en buiten gelden verschillende toegelaten hoogtes; respecteer de waarde in de handleiding van uw specifieke steiger. Bij twijfel: raadpleeg uw preventiepartners of de leverancier. |
Een steiger wordt opgebouwd, ingrijpend gewijzigd en afgebroken onder toezicht van een bevoegd persoon, door werknemers die daarvoor een passende opleiding kregen. De Codex Welzijn op het Werk (Boek IV, Titel 5) verplicht dat montage en demontage volgens een montageschema of de instructies van de fabrikant gebeuren. Een bevoegd persoon kent de constructie, de belastinggrenzen en de risico's.
Een steigerkaart (scaffold tag) is een zichtbaar label aan de toegang van de steiger dat aantoont of hij gecontroleerd en vrijgegeven is. Groen of 'vrijgegeven' betekent veilig te gebruiken, rood of 'geblokkeerd' betekent verboden. De kaart is een breed toegepaste praktijk om de verplichte controle vóór ingebruikname aantoonbaar te maken; voor uw concrete situatie en verplichtingen raadpleegt u best uw preventiepartners.
Ja. Naast de keuring na opbouw en na elke ingrijpende wijziging, controleert de gebruiker de steiger visueel vóór elk gebruik: geldige steigerkaart op vrijgegeven, leuningen, tussenleuning, kantplanken en vloeren aanwezig en stevig, geen schade of verzakking, en bij een rolsteiger geblokkeerde wieltjes. Na storm, vorst of een lange onderbreking is een hernieuwde controle door een bevoegd persoon nodig.
Elk werkniveau van waar gevallen kan worden, moet voorzien zijn van een degelijke randbeveiliging: een bovenleuning op voldoende hoogte, een tussenleuning en een kantplank tegen vallend materiaal. Vloeren moeten volledig, vlak en stevig zijn zonder gevaarlijke openingen. Deze collectieve bescherming heeft volgens de preventiehiërarchie altijd voorrang op individuele valbeveiliging.
De toegelaten maximale hoogte verschilt tussen binnen- en buitengebruik en hangt af van het type rolsteiger en de gebruikte stabilisatoren. Er bestaat geen enkel universeel getal: volg altijd de waarde in de montagehandleiding van uw specifieke steiger. Wijkt uw opstelling daarvan af, of twijfelt u, raadpleeg dan de leverancier of uw preventiepartners vóór gebruik.
Nee. Een rolsteiger mag enkel verplaatst worden zonder personen, gereedschap of los materiaal erop, traag en handmatig, op een effen en stevige ondergrond. Tijdens het werken moeten de wieltjes vergrendeld zijn. Verplaatsen met iemand erop is een van de meest voorkomende oorzaken van ernstige valongevallen met rolsteigers.
Controleer bij een concrete beslissing steeds de actuele geconsolideerde tekst. De onderstaande overheidsbronnen zijn het vertrekpunt van dit dossier.
Officiële toelichting bij de eisen voor arbeidsmiddelen, waaronder steigers en werken op hoogte.
Wettelijk kader voor arbeidsmiddelen en tijdelijke werkzaamheden op hoogte (Boek IV, Titel 5).
Praktische informatie en goede praktijken over steigers, ladders en werken op hoogte.
PreventX kan risicoanalyse, keuringsafspraken en instructies rond steigers en werken op hoogte ondersteunen binnen een vooraf afgesproken scope. Profiel, planning en prijs worden na intake schriftelijk bevestigd.