Een onaangekondigde TWW inspectie door de sociale inspectie van FOD WASO is geen theorie — elk jaar controleren inspecteurs duizenden Belgische werkgevers op naleving van de Welzijnswet en de Codex Welzijn op het Werk. Toch zie ik als preventieadviseur dat veel ondernemingen onvoorbereid worden verrast: onvolledige risico-analyses, ontbrekende instructiefiches, verouderde arbeidsgeneeskundig toezicht-documenten. Dit artikel geeft je een duidelijk stappenplan om een FOD WASO inspectie te doorstaan, een concrete checklist met wat inspecteurs nakijken, en een uitgewerkt praktijkvoorbeeld uit de logistieke sector. Je leert precies welke documenten klaar moeten liggen, welke valkuilen je vermijdt en wanneer een externe preventieadviseur het verschil maakt.

TL;DR

TWW inspectie controleert naleving Welzijnswet en Codex — niet alleen papier maar ook werkelijke situatie op de vloer
Essentiële documenten: globaal preventieplan, risicoanalyse, medisch toezicht, instructiefiches, opleidingsattesten
Veelgemaakte fouten: verouderde risicoanalyse, geen opvolging werkpostfiche, ontbrekende registratie periodiek geneeskundig toezicht
Check NU: globaal preventieplan datum en laatste update risicoanalyse — als ouder dan 5 jaar ben je waarschijnlijk niet-conform

Wat is TWW inspectie? — definitie en wettelijk kader

TWW inspectie is de formele controle door de sociale inspectie (Toezicht op het Welzijn op het Werk, onderdeel van FOD WASO) waarbij wordt nagegaan of een werkgever voldoet aan de verplichtingen uit de Welzijnswet van 4 augustus 1996 en de uitvoeringsbesluiten gebundeld in de Codex over het welzijn op het werk. Inspecteurs controleren zowel de aanwezigheid en kwaliteit van preventiedocumenten als de feitelijke naleving op de werkvloer: zijn veiligheidsvoorschriften effectief geïmplementeerd, worden risico's correct beheerst, krijgen werknemers passende instructies en medische begeleiding.

Geregeld door de Welzijnswet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk en door Codex Boek I Titel 2, hebben sociale inspecteurs de bevoegdheid bedrijfsruimten te betreden, documenten op te vragen, werknemers te horen en bij niet-naleving processenverbaal op te maken. Voor Belgische werkgevers betekent dit concreet: een inspectie kan aangekondigd of onaangekondigd plaatsvinden, meestal naar aanleiding van een klacht, een ongeval, een sectorgerichte campagne of gewoon een steekproefcontrole. In de bouwsector en de industrie (chemie, metaal) zijn TWW inspecties frequenter door de hogere risicograad. In de dienstensector zien we sinds 2023 een stijging van inspecties rond psychosociale risico's en thuiswerk-regelingen. Een logistiek bedrijf met 50 medewerkers in de regio Gent kan bijvoorbeeld in één jaar twee keer worden bezocht: eenmaal voor heftruckveiligheid en eenmaal voor laadzone-ergonomie.

TWW inspectie — Stap-voor-stap aanpak

Stap 1: Actualiseer het globaal preventieplan

Het globaal preventieplan is de hoeksteen van je welzijnsbeleid en het eerste document dat inspecteurs opvragen. Controleer of het plan alle preventieactiviteiten voor het komende jaar beschrijft: geplande risicoanalyses, opleidingen (VCA, heftruckcertificatie, brandblussers), technische controles (ladders, hijsmiddelen), acties van de interne en externe preventiedienst, en participatie van werknemers via het comité voor preventie en bescherming op het werk (indien verplicht boven 50 werknemers). Het plan moet jaarlijks worden geactualiseerd en door de werkgever worden goedgekeurd met handtekening. Gebruik Artikel I.2-9 van de Codex als leidraad: het plan vermeldt prioriteiten, planning, budgetinschatting en verantwoordelijken per actie. In mijn werk als preventieadviseur merk ik dat KMO's vaak een plan hebben dat drie jaar geleden werd opgesteld en nooit meer werd aangepast — dat levert meteen een niet-conformiteit op.

Stap 2: Verifieer de risicoanalyse per werkpost

De risicoanalyse (formeel: analyse van de risico's voor de veiligheid en de gezondheid, Codex Boek I Titel 2 Hoofdstuk VI) moet actueel, specifiek en gedocumenteerd zijn. Check of elke werkpost een werkpostfiche heeft met geïdentificeerde gevaren, risicobeoordeling (kans × ernst), bestaande preventiemaatregelen en eventuele restrisico's. Inspecteurs leggen de risicoanalyse naast de werkelijke situatie: staat er hoogtewerk in de risicoanalyse maar zien ze geen valbeveiliging, dan volgt onmiddellijk een vraag naar het actieplan. Zorg dat je risicoanalyse niet ouder is dan vijf jaar — bij wijziging van machines, producten, werkprocessen of na een ernstig ongeval moet je tussentijds actualiseren. Veel bedrijven in de voedingsindustrie laten de risicoanalyse extern uitvoeren door hun EDPBW maar vergeten interne updates bij lijnuitbreiding of nieuw personeel; dat is formeel een tekortkoming.

Stap 3: Controleer arbeidsgeneeskundig toezicht en medisch dossier

Elke werknemer moet volgens zijn functie en risicoprofiel ingedeeld zijn in een toezichtscategorie (Codex Boek I Titel 4): geen toezicht, jaarlijks toezicht of verlengd toezicht. Inspecteurs vragen de lijst op van alle werknemers met hun toezichtscategorie, datum laatste preventief geneeskundig onderzoek en eventuele beperkingen of arbeidsongeschiktheid. Controleer of nieuwe werknemers vóór aanvang van de tewerkstelling een pre-employment-onderzoek kregen, of periodieke medische onderzoeken conform de cyclus plaatsvonden en of werkhervatting na langdurige ziekte correct is geregistreerd. Veel werkgevers bewaren deze gegevens alleen bij de externe arbeidsgeneesheer; zorg dat je zelf een overzichtslijst bijhoudt met datum volgende onderzoek per werknemer. Bij een inspectie in een metaalbedrijf met 28 FTE in Limburg bleek dat vier lassers al twee jaar geen periodiek onderzoek hadden gehad — dat leverde een pv op.

Stap 4: Verzamel instructiefiches, procedures en opleidingsattesten

Inspecteurs willen bewijs dat werknemers geïnformeerd en geïnstrueerd zijn: instructiefiches per machine (conform KB van 12 augustus 1993 machinerichtlijn), veiligheidsprocedures voor hoogrisico-taken (werken in besloten ruimten, elektrische schakeling, hijswerken), opleidingsattesten (VCA-basis, VCA-VOL, heftruckcertificaat BA3-niveau, ARAB-geldig certificaat werken op hoogte) en registratie van de jaarlijkse veiligheidsinstructie (Codex I.4-11). Zorg dat elk attest een datum en handtekening bevat en dat je kan aantonen dat instructies in de moedertaal van de werknemer werden gegeven — in de bouwsector is dat vaak een struikelblok bij Portugees- of Poolssprekende onderaannemers. Bewaar ook presentielijsten van toolbox-meetings en bewijs van interne opleidingen (bijvoorbeeld PSA-gebruik, brandbestrijding). Zonder papieren trail is er formeel geen instructie gegeven.

Stap 5: Bereid de documentatie logisch voor en wijs een aanspreekpunt aan

Leg alle relevante documenten digitaal en fysiek klaar in een duidelijke mappenstructuur: globaal preventieplan, risicoanalyse, jaarverslag interne preventiedienst, verslagen comité voor preventie en bescherming op het werk (laatste twee jaar), arbeidsongevallenregister, contract met externe dienst voor preventie en bescherming op het werk, keuringsverslagen hijsmiddelen en elektrische installaties, ATEX-zonering indien van toepassing. Wijs een verantwoordelijke aan die bij inspectie aanwezig kan zijn en de documentatie kan toelichten — idealiter de interne preventieadviseur of de zaakvoerder. Inspecteurs waarderen een professionele, transparante opstelling; chaotisch zoeken naar documenten werkt averechts. In grote bedrijven (boven 200 FTE) is het aangeraden om een inspectie-protocool te hebben met checklist wie welk document aanlevert en wie het gesprek met de inspecteur leidt.

Praktische checklist — wat moet erin?

Veelgemaakte fouten in de praktijk

Verouderde risicoanalyse zonder link naar werkelijke situatie — Veel bedrijven hebben een generieke risicoanalyse die vijf jaar geleden door de EDPBW werd opgemaakt en nooit meer werd aangepast. Ondertussen zijn nieuwe machines geïnstalleerd, zijn producten gewisseld en werken er deeltijdse jobstudenten. Bij inspectie ontdekt de inspecteur dat de werkpostfiche productiemedewerker geen melding maakt van de nieuwe lasrobot. Oplossing: plan jaarlijks een update-sessie met je preventieadviseur en registreer wijzigingen in een change-log.
Geen opvolging werkpostfiche na medisch advies — Een lasser krijgt van de arbeidsgeneesheer de opmerking dat hij niet langer mag werken in besloten ruimten. Die opmerking staat in het medisch dossier bij de EDPBW, maar de werkgever ontvangt alleen een attest met de conclusie "geschikt met beperkingen" zonder details. De werknemer blijft gewoon tanks lassen. Bij inspectie blijkt dat er geen communicatie was tussen arbeidsgeneesheer en werkgever over de concrete beperkingen. Oplossing: vraag bij elk medisch toezicht een kopie van de werkpostfiche-bijlage en bespreek beperkingen schriftelijk met de leidinggevende.
Ontbrekende registratie periodiek geneeskundig toezicht — Kleine bedrijven onder twintig werknemers zijn vaak niet aangesloten bij een EDPBW en regelen arbeidsgeneeskundig toezicht ad hoc via een huisarts of een freelance-arbeidsgeneesheer. Geen probleem, maar de wettelijke verplichting blijft: elk onderzoek moet geregistreerd, de werknemer moet een attest krijgen en de werkgever moet een overzicht bijhouden. Bij inspectie kan de werkgever geen lijst tonen van wie wanneer onderzocht werd. Oplossing: maak een Excel-tracker met kolommen naam, functie, toezichtscategorie, datum laatste onderzoek, datum volgende onderzoek.
Instructiefiches in het Nederlands terwijl werkvloer anderstalig is — In de bouwsector, logistiek en land- en tuinbouw werken veel niet-Nederlandstalige werknemers. Instructiefiches zijn vaak enkel in het Nederlands beschikbaar. De inspecteur vraagt een Poolse onderaannemer naar het evacuatieplan — die begrijpt de vraag niet en wijst naar een poster die hij niet kan lezen. Formeel moet instructie in een voor de werknemer begrijpelijke taal (Codex I.4-11). Oplossing: vertaal kritische instructies naar relevante talen of gebruik picto-grafieken, en documenteer dat via tolk of buddy-systeem mondelinge toelichting werd gegeven.

Voorbeeld uit de praktijk

Transport Decock NV, een logistiek bedrijf met 32 FTE in de regio Antwerpen gespecialiseerd in distributie van bouwmaterialen, kreeg in maart 2025 een onaangekondigde TWW inspectie naar aanleiding van een melding van een ex-werknemer over onveilige laadpraktijken. De inspecteur arriveerde om 9u30 en vroeg meteen het globaal preventieplan, de risicoanalyse en het arbeidsongevallenregister. Zaakvoerder Marc Decock had twee jaar eerder een externe preventieadviseur ingeschakeld die een digitale preventiemap had opgezet; binnen tien minuten lag alles op tafel. De risicoanalyse bevatte werkpostfiches voor chauffeur, magazijnier en heftruckchauffeur, inclusief een specifieke analyse voor het laden van stalen balken — precies het risicogebied waarop de klacht betrekking had. De inspecteur controleerde vervolgens de opleidingsattesten: alle vijf heftruckchauffeurs hadden een geldig certificaat heftrucktype 1-3-5, de opleidingsdatum lag maximaal vijf jaar terug, en er was een registratie van jaarlijkse opfrissessies. Op de laadzone zelf waren de markering, spiegels en valbescherming conform. Wel ontdekte de inspecteur dat twee chauffeurs al 14 maanden geen periodiek medisch onderzoek hadden gehad — categorie B vergt jaarlijks toezicht. Marc kon aantonen dat beide afspraken waren ingepland bij de arbeidsgeneesheer maar door ziekte en verlof waren uitgesteld; hij kreeg twee weken respijt om dat te regulariseren. Resultaat: geen pv, wel een waarschuwing voor tijdige opvolging medische cyclus. De inspectie duurde in totaal anderhalf uur. Marc heeft sindsdien een Excel-dashboard met automatische herinneringen voor medische deadlines, keuringen en VCA-hernieuwingen — dat dashboard wordt maandelijks door de externe preventieadviseur gecontroleerd.

Wanneer schakel je een externe preventieadviseur in?

Je bent wettelijk verplicht een externe dienst voor preventie en bescherming op het werk (EDPBW) in te schakelen voor risicobeheersdomeinen waarvoor je zelf geen interne expertise hebt (Codex I.2-13). Voor alle andere taken mag je kiezen: interne preventieadviseur, externe EDPBW of een externe preventieadviseur zonder volledige erkenning zoals PreventX. In de praktijk zijn concrete triggers om extra expertise in te schakelen: groei boven 20 FTE waarbij de papierwinkel onbeheersbaar wordt, een aangekondigde VCA-audit, toetredingsplicht tot sectorfonds (Constructiv bouw, Alimento voeding), de voorbereiding op een SEVESO-classificatie of Vlarem-vergunning, een recente veroordeling na arbeidsongeval, of een bedrijfsovername waarbij je wil garanderen dat je geen compliance-schuld overneemt. Voor een multinational die een Belgische dochter start is een externe preventieadviseur de snelste manier om binnen drie maanden alle wettelijke documenten op orde te krijgen. PreventX, het Belgische operationele preventiebureau (externe preventieadviseur, geen erkende EDPBW), biedt operationele ondersteuning: wij schrijven je globaal preventieplan, voeren risicoanalyses uit, leiden je werknemers op (VCA, toolbox, brandoefening) en begeleiden TWW inspecties — start binnen 48 uur, gecertificeerd niveau I/II, in heel België. Bekijk onze EDPBW-ondersteuning voor meer detail.

Bronnen en verdere lectuur

FOD WASO — Toezicht op het welzijn op het werk — officiële informatie over bevoegdheden sociale inspectie, sancties en meldingsplicht arbeidsongevallen
Codex over het welzijn op het werk — Boek I Titel 2 — volledige tekst algemene beginselen welzijnsbeleid, globaal preventieplan en risicoanalyse-vereisten
BeSWIC — Belgisch kenniscentrum voor welzijn op het werk — sector-specifieke guidance, checklists en campagne-info rond inspecties
VCA Belgium — Certificatieschema VCA — kader voor veiligheidsmanagementsystemen en externe audits die vaak samenvallen met TWW-inspectie-voorbereiding

FAQ

Wat is TWW inspectie?

TWW inspectie is de controle door de sociale inspectie van FOD WASO waarbij wordt nagegaan of een werkgever voldoet aan de verplichtingen uit de Welzijnswet van 4 augustus 1996 en de Codex over het welzijn op het werk. Inspecteurs controleren zowel documentatie (globaal preventieplan, risicoanalyse, opleidingsattesten) als de feitelijke naleving op de werkvloer, en kunnen onaangekondigd langskomen of een aangekondigde audit uitvoeren.

Wanneer is TWW inspectie verplicht?

Elke werkgever in België met minstens één werknemer valt onder toezicht van FOD WASO en kan dus gecontroleerd worden — er is geen minimumdrempel. Inspecties vinden plaats op basis van steekproef, sectorgerichte campagnes, klachten van werknemers, meldingen van arbeidsongevallen of naar aanleiding van een zwaar arbeidsongeval. Hoogrisico-sectoren zoals bouw, chemie en logistiek worden frequenter geïnspecteerd dan kantooromgevingen.

Wie is verantwoordelijk voor TWW inspectie?

De werkgever draagt de eindverantwoordelijkheid voor naleving van de welzijnswetgeving en moet alle vereiste documenten kunnen voorleggen. De interne preventieadviseur of externe preventieadviseur ondersteunt bij voorbereiding en kan tijdens inspectie aanwezig zijn om technische vragen te beantwoorden. De inspecteur van FOD WASO voert de audit zelf uit en kan bij niet-naleving een proces-verbaal opstellen dat rechtstreeks aan de werkgever wordt betekend.

Hoe vaak moet TWW inspectie gebeuren?

Er is geen vaste cyclus — TWW inspecties gebeuren risicogebaseerd. Hoogrisico-bedrijven kunnen elk jaar of zelfs meerdere keren per jaar worden bezocht, vooral na ongevallen of bij sectorgerichte campagnes. Laagrisico-sectoren zoals kantoren of dienstverlenende bedrijven worden minder frequent gecontroleerd, soms slechts eens per vijf jaar of alleen bij klacht. Wel is er een verplichting voor de werkgever om interne controles en audits periodiek uit te voeren als onderdeel van het globaal preventieplan.

Wat zijn de gevolgen bij niet-naleving?

Bij niet-naleving kan de inspecteur een waarschuwing geven met termijn voor regularisatie, een proces-verbaal opstellen dat leidt tot geldboete (niveau 2 of 3 van het Sociaal Strafwetboek, boetes tot 4800 euro per overtreding per werknemer), of in ernstige gevallen een bevel tot stillegging van werkzaamheden uitvaardigen totdat de situatie is rechtgezet. Bij recidive of opzettelijke overtredingen kan ook een strafrechtelijke vervolging volgen met hogere boetes of celstraf.

Kan PreventX dit voor mij regelen?

Ja. PreventX begeleidt Belgische werkgevers bij volledige inspectie-voorbereiding: wij actualiseren je globaal preventieplan, voeren de risicoanalyse uit, controleren arbeidsgeneeskundig toezicht-overzicht, maken instructiefiches en trainen je team. Bij onaangekondigde inspectie kan een PreventX-adviseur binnen vier uur ter plaatse zijn voor ondersteuning. Start binnen 48 uur, gecertificeerd niveau I en II, actief in heel België. Neem contact op voor een vrijblijvende inspectie-quick-scan.

Veelgestelde vragen

Wat is TWW inspectie?↓

Wanneer is TWW inspectie verplicht?↓

Wie is verantwoordelijk voor TWW inspectie?↓

Hoe vaak moet TWW inspectie gebeuren?↓

Wat zijn de gevolgen bij niet-naleving?↓

Kan PreventX dit voor mij regelen?↓

Laat onze preventieadviseurs dit voor je maken

PreventX werkt met ervaren HSE-adviseurs die jouw RI's, toolboxen en veiligheidsdocumenten volledig opstellen en onderhouden.

Plan compliance call Vraag offerte aan