Codex over het Welzijn op het Werk — volledig overzicht 2026
van Boek I tot Boek X.
De Codex over het Welzijn op het Werk bundelt sinds 2017 de uitvoeringsbesluiten van de Welzijnswet van 4 augustus 1996 in 10 boeken. Voor elke Belgische werkgever is dit het praktische kader: van risicoanalyse en gezondheidstoezicht tot arbeidsmiddelen, ergonomie en werkorganisatie. PreventX vertaalt die regels naar documenten, werkstromen en zichtbare opvolging.
Wat is de Codex en waarom werd hij gemaakt?
Vóór 2017 lag de Belgische regelgeving over welzijn op het werk verspreid over tientallen losse koninklijke besluiten — sommige onder het oudere ARAB (Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming), dat dateert uit 1947 en al decennialang als achterhaald werd beschouwd, andere onder de Welzijnswet van 4 augustus 1996. Werkgevers en preventie adviseurs moesten in honderden artikelen zoeken om één regel te vinden. Een KB over geluidsblootstelling stond niet bij een KB over arbeidsplaatsen; het ging om een lappendeken.
De FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD WASO) begon midden 2010 met een herorganisatie. Het resultaat leidde tot de afkondiging op 28 april 2017. De Codex verscheen op 2 juni 2017 in het Belgisch Staatsblad en trad op 12 juni 2017in werking. De Codex is een codificatie — een herorganisatie zonder inhoudelijke wijziging — vergelijkbaar met wat het Burgerlijk Wetboek doet voor het privaatrecht: bestaande regels in een logische, nummeerbare structuur plaatsen.
Belangrijk om te onthouden: de Codex vervangt de Welzijnswet niet. De Welzijnswet blijft de overkoepelende kaderwet. De Codex is de uitwerking ervan. Eenvoudig gezegd: de Welzijnswet zegt "je moet veiligheid garanderen", de Codex zegt "en zo doe je dat in de praktijk".
Eén KB werd uitdrukkelijk buiten de Codex gehouden: het KB van 25 januari 2001 betreffende de Tijdelijke en Mobiele Bouwplaatsen (V&G-coördinatie en V&G-plannen voor bouwwerven). Reden: dit KB heeft een eigen, sterk afgebakend toepassingsgebied (bouwprojecten met meerdere ondernemingen) en past niet logisch onder een van de tien thematische boeken. Werkgevers en bouwheren moeten dus zowel de Codex als dit KB raadplegen — dat is geen vergissing maar een bewuste afbakening van de wetgever.
De 10 boeken van de Codex — overzicht
Hieronder vindt u de structuur van de Codex zoals gepubliceerd door FOD WASO. Elke boek behandelt een eigen domein. De volledige tekst per boek (met titels en hoofdstukken) is gratis raadpleegbaar op werk.belgie.be.
- Boek I — Algemene Beginselen. De fundering: risicoanalyse, dynamisch risicobeheersings systeem, gezondheidstoezicht, eerste hulp en arbeids ongevallen. Bevat onder meer de regels voor het Globaal Preventieplan (vijfjarig strategisch document) en het Jaaractieplan (jaarlijks operationeel uitvoeringsplan).
- Boek II — Organisatorische Structuren en Sociaal Overleg. Dit boek beschrijft de organisatie van preventiediensten, deskundigheid, vorming, technische controles, laboratoria en sociaal overleg. Het behandelt onder meer het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) en de niveaus I, II en III voor de preventieadviseur.
- Boek III — Arbeidsplaatsen. De fysieke werkomgeving: minimumvereisten voor werkplekken, elektrische installaties, brandpreventie, ontploffingsgevaarlijke ruimten (ATEX) en signalering.
- Boek IV — Arbeidsmiddelen. Definities, veiligheidsvereisten en specifieke regels voor mobiele arbeidsmiddelen, hijswerktuigen en gereedschap.
- Boek V — Omgevingsfactoren en Fysische Agentia. Thermische factoren, geluid, trillingen, ioniserende en niet-ioniserende straling, elektromagnetische velden.
- Boek VI — Chemische, Kankerverwekkende, Mutagene en Reprotoxische Agentia en Agentia met Hormoonontregelende Eigenschappen. Inclusief asbest. Bevat de wettelijke grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling.
- Boek VII — Biologische Agentia. Bacteriën, virussen, schimmels, parasieten — alles wat niet onder Boek VI valt maar wel een biologisch risico vormt.
- Boek VIII — Ergonomie en Preventie van Musculoskeletale Aandoeningen. Werkpost ergonomie, beeldschermwerk, manueel hanteren van lasten, preventie van rugklachten en RSI.
- Boek IX — Collectieve Bescherming en Individuele Uitrusting. Collectieve beschermingsmiddelen (CBM), persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en werkkledij — inclusief criteria voor selectie, gebruik en onderhoud.
- Boek X — Werkorganisatie en Bijzondere Werknemerscategorieën. Ploegenarbeid, uitzendkrachten, jonge werknemers, zwangere werkneemsters, huispersoneel — categorieën die extra bescherming krijgen.
Elke boek is verder onderverdeeld in titels die op hun beurt hoofdstukken bevatten. De referentie conventie is bijvoorbeeld "Codex Welzijn op het Werk Boek I, Titel 2" voor de risicoanalyse-regels, of "Codex Welzijn op het Werk Boek III, Titel 3" voor brandpreventie. Deze referentie-vorm is wat u in contractuele documenten, V&G-plannen en RIE's terugvindt.
Welzijnswet artikel 5 + uitvoeringsbesluiten
De rechtsgrond voor de Codex ligt in de Welzijnswet van 4 augustus 1996. Artikel 5 van die wet bepaalt het basisbeginsel: "De werkgever neemt de nodige maatregelen ter bevordering van het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk." Daarop volgen tientallen artikelen die telkens een specifieke verplichting introduceren én delegatiebevoegdheid aan de Koning toekennen om die verplichting in een KB uit te werken.
Artikel 5 van de Welzijnswet vormt het vertrekpunt voor een planmatig welzijnsbeleid. De werkgever identificeert gevaren, beoordeelt risico's, kiest preventiemaatregelen en volgt de uitvoering op. De Codex concretiseert dat proces in onder meer het dynamisch risicobeheersingssysteem, het Globaal Preventieplan, het Jaaractieplan en de vereisten per arbeidsplaats en risico.
De relatie tussen Welzijnswet en Codex is dus consistent:
- Welzijnswet = kaderwet (basisbeginsel + delegatie).
- KB = uitvoeringsbesluit dat één specifiek aspect concreet maakt.
- Codex = geconsolideerde bundeling van al die KB's, georganiseerd in 10 boeken.
Voor preventieadviseurs (Niveau I, II of III) is de Codex het dagelijkse werkinstrument. Voor werkgevers is het de referentie waar elke risicoanalyse, V&G-plan en Globaal Preventieplan op gestoeld is.
Hoe controleer je wijzigingen aan de Codex?
De Codex is een dynamisch document. Wijzigingsbesluiten worden verwerkt in de betrokken boeken en titels. De officiële FOD WASO-pagina biedt de geconsolideerde pdf's; bovenaan elke tekst staat welke besluiten wijzigingen hebben aangebracht.
- Controleer de officiële bron. Gebruik de geconsolideerde tekst van het relevante boek en de juiste titel, niet alleen een oudere samenvatting.
- Lees de wijzigingshistoriek. Noteer welk besluit de tekst wijzigde en vanaf wanneer de bepaling van toepassing is.
- Beoordeel de praktische impact. Kijk welke risicoanalyses, instructies, opleidingen, plannen of werkafspraken moeten worden aangepast.
- Leg de update vast. Bewaar de bron, datum, beslissing, eigenaar en opvolgactie in je preventiedossier.
Praktisch advies: leg intern vast wie wijzigingen opvolgt, wie de impact beoordeelt en hoe nieuwe vereisten in documenten en werkafspraken worden verwerkt.
Hoe past PreventX in de Codex-vereisten?
De Codex bepaalt wat een werkgever moet organiseren. De praktische uitvoering vraagt context: werkposten onderzoeken, risico's beoordelen, maatregelen kiezen, documenten opstellen en acties zichtbaar opvolgen. Daar verbinden de preventieadviseurs en software van PreventX de wettelijke basis met het dagelijkse werk.
PreventX ondersteunt die vertaling op drie niveaus: KMO's kunnen zelf werken met het portaal, het team kan ondersteunde documenten op afstand opstellen, en Managed HSE biedt operationele ondersteuning op locatie en op afstand binnen een afgesproken scope.
Wat PreventX wél doet, in directe relatie tot de Codex:
- Risicoanalyses per werkpost (Boek I, Titel 2): identificatie en evaluatie van gevaren, blootstellingsfactoren en preventiemaatregelen, documenteerbaar als RIE.
- Globaal Preventieplan (Boek I) en Jaaractieplan: opmaak van het vijfjarige strategische plan en de jaarlijkse uitvoeringsdocumenten, met cijfers en KPI's die voor het CPBW besprekbaar zijn.
- V&G-plannen voor bouwwerven: conform KB 25/01/2001 (apart van de Codex maar in de praktijk onlosmakelijk verbonden), inclusief V&G-coördinatie Ontwerp en Verwezenlijking.
- Interim-vervanging van de interne preventieadviseur: Niveau I, II of III conform Boek II — bijvoorbeeld bij langdurige afwezigheid of bij projecten die tijdelijke verhoogde expertise vereisen.
- VCA-audit-voorbereiding en TRA's/LMRA's: vertaling van Codex-vereisten naar de tools die op de werkvloer gebruikt worden — toolboxmeetings, taak-risico-analyses, last-minute-risk-analyses.
Voor werkgevers betekent dit één duidelijke werkwijze voor advies, uitvoering en dossieropvolging. Lees meer bij onze preventiediensten of vergelijk het KMO-portaal en Managed HSE.
Codex Welzijn op het Werk — FAQ
Wat is de Codex over het Welzijn op het Werk?
De Codex is de officiële geconsolideerde verzameling van de uitvoeringsbesluiten van de Welzijnswet van 4 augustus 1996. De tekst werd op 28 april 2017 afgekondigd, verscheen op 2 juni 2017 in het Belgisch Staatsblad en trad op 12 juni 2017 in werking. De Codex is opgedeeld in 10 boeken (I tot X), van algemene beginselen tot specifieke risico's zoals chemische agentia en collectieve bescherming.
Waarom werd de Codex gemaakt? Wat was er voor 2017?
Vóór de Codex in 2017 lag de regelgeving over welzijn op het werk verspreid over tientallen koninklijke besluiten — sommige onder het oudere ARAB, andere onder de Welzijnswet zelf. Werkgevers en preventieadviseurs moesten in honderden artikelen zoeken om één regel te vinden. De Codex herorganiseert die teksten in een logische, nummeerbare structuur. Het gaat hoofdzakelijk om codificatie en afstemming van bestaande regelgeving.
Hoe is de Codex gestructureerd? Wat zijn de 10 boeken?
De Codex bestaat uit 10 boeken: Boek I (Algemene Beginselen — risicoanalyse, gezondheidstoezicht, EHBO), Boek II (Organisatorische Structuren en Sociaal Overleg — organisatie van preventiediensten, deskundigheid, vorming en CPBW), Boek III (Arbeidsplaatsen — werkplekken, brandpreventie, elektriciteit), Boek IV (Arbeidsmiddelen), Boek V (Omgevingsfactoren en Fysische Agentia — geluid, trillingen, straling), Boek VI (Chemische, Kankerverwekkende, Mutagene en Reprotoxische Agentia), Boek VII (Biologische Agentia), Boek VIII (Ergonomie en Preventie van Musculoskeletale Aandoeningen), Boek IX (Collectieve Bescherming en Individuele Uitrusting — PBM, werkkledij), en Boek X (Werkorganisatie en Bijzondere Werknemerscategorieën — uitzendkrachten, zwangeren, jonge werknemers).
Wat is het verschil tussen de Welzijnswet en de Codex?
De Welzijnswet van 4 augustus 1996 is de overkoepelende kaderwet die het basisbeginsel vastlegt: élke werkgever heeft de plicht het welzijn van zijn werknemers te garanderen. De wet zelf bevat algemene principes en delegeert de concrete invulling aan de Koning. Die concrete invulling — de tientallen koninklijke besluiten — staat sinds 2017 verzameld in de Codex. Eenvoudig gezegd: de Welzijnswet zegt 'je moet veiligheid garanderen', de Codex zegt 'en zo doe je dat in de praktijk'.
Worden er nog wijzigingen aan de Codex gemaakt?
Ja. Wijzigingsbesluiten worden verwerkt in de betrokken boeken en titels. De FOD WASO publiceert de geconsolideerde teksten en vermeldt per pdf welke besluiten wijzigingen hebben aangebracht. Controleer daarom steeds de officiële bron en beoordeel vervolgens welke documenten, maatregelen en werkafspraken in je organisatie moeten worden aangepast.
Hoe past PreventX in deze regelgeving?
PreventX vertaalt de Codex naar concrete uitvoering en een bruikbaar dossier: risicoanalyses (Boek I, Titel 2), Globaal Preventieplan, Jaaractieplan, TRA's, LMRA's, toolboxen, inspecties en actieopvolging. KMO's kunnen dat zelf beheren in het portaal, documenten op afstand laten opstellen of een preventieadviseur inschakelen via Managed HSE op locatie en op afstand.
Geldt de Codex ook voor zelfstandigen of alleen voor werknemers?
De Codex is in principe gericht op de relatie werkgever-werknemer (artikel 2 Welzijnswet definieert het toepassingsgebied). Zelfstandigen zonder personeel vallen er niet rechtstreeks onder. Echter: zodra een zelfstandige werkt op een werf met andere ondernemingen of werkt voor een opdrachtgever, gelden er afgeleide verplichtingen via het KB Tijdelijke en Mobiele Bouwplaatsen (KB 25/01/2001) en de samenwerkingsverplichting uit Boek I, Titel 4 van de Codex. In de praktijk: een zelfstandige bouwondernemer moet de Codex-vereisten voor zijn werkpost volgen wanneer hij op een gemeenschappelijke werf actief is.
Verwante onderwerpen
Risicoanalyse, de complete gids
Van gevaren inventariseren tot maatregelen prioriteren met een helder stappenplan.
KMO-portaal of Managed HSE?
Vergelijk zelf beheren, documentenservice op afstand en ondersteuning door een preventieadviseur.
Preventiediensten van PreventX
Bekijk ondersteuning voor risicoanalyse, VCA, inspecties, toolboxen en projecten.
Wettelijke referenties
Bronnen en wettelijke referenties
- FOD WASO — Codex over het welzijn op het werk
Officiële geconsolideerde tekst van alle 10 boeken — afgekondigd 28 april 2017, verschenen in het Belgisch Staatsblad op 2 juni 2017 en in werking sinds 12 juni 2017.
- Welzijnswet 4 augustus 1996
Kaderwet — basisbeginsel van de welzijnsplicht van de werkgever. De Codex bundelt de uitvoeringsbesluiten.
- FOD WASO — Dynamisch risicobeheersingssysteem
Officiële uitleg over risicoanalyse, preventiemaatregelen en de planmatige uitwerking van het welzijnsbeleid.
- KB 25 januari 2001 — Tijdelijke en Mobiele Bouwplaatsen
Apart KB dat niet in de Codex is opgenomen maar wel essentieel voor bouwsector — V&G-plannen en veiligheidscoördinatie.
Hulp nodig om de Codex om te zetten in dagelijkse praktijk?
PreventX vertaalt de Codex naar concrete werfopvolging, risicoanalyses, V&G-plannen, toolboxen en actieopvolging. Kies software, documentenservice op afstand of een preventieadviseur op locatie en op afstand.
Pagina-samenvatting
De Codex over het Welzijn op het Werk is de officiële geconsolideerde verzameling van alle uitvoerings besluiten van de Welzijnswet van 4 augustus 1996. Afgekondigd op 28 april 2017, verschenen in het Belgisch Staatsblad op 2 juni 2017 en in werking getreden op 12 juni 2017. De Codex bestaat uit 10 boeken: Boek I (Algemene Beginselen), Boek II (Organisatorische Structuren en Sociaal Overleg), Boek III (Arbeidsplaatsen), Boek IV (Arbeidsmiddelen), Boek V (Omgevingsfactoren en Fysische Agentia), Boek VI (Chemische, Kankerverwekkende, Mutagene en Reprotoxische Agentia), Boek VII (Biologische Agentia), Boek VIII (Ergonomie en MSA), Boek IX (Collectieve en Individuele Bescherming) en Boek X (Werkorganisatie en Bijzondere Werknemerscategorieën). Het KB van 25 januari 2001 betreffende Tijdelijke en Mobiele Bouwplaatsen valt buiten de Codex maar is in de praktijk essentieel voor bouwprojecten. PreventX is een Belgisch HSE-bureau en softwareprovider uit Genk. Het combineert gecertificeerde preventieadviseurs Niveau I en II met een slim portaal en vertaalt de Codex naar werfopvolging, risicoanalyses, V&G-plannen, Globaal Preventieplan, Jaaractieplan, TRA's, LMRA's en auditvoorbereiding. KMO's kiezen selfservice, documentenservice op afstand of Managed HSE op locatie en op afstand.